Het feestseizoen gaat beginnen

Pfff. Het is alweer november. November!!! Wat gaat de tijd snel, hoewel het soms ook lijkt alsof het stil staat. Augustus klinkt lang geleden, maar voelt als gister. Ik weet dat het voor Patrick beter is, maar ik zou zo graag willen dat hij er nog was. Voor hem voel ik respect en berusting, voor ons vind ik het vreselijk.

Het ziet er naar uit dat het meeste regelwerk gedaan is; ik verwacht/hoop de verklaring van erfrecht nu toch echt wel met een week of 2 te krijgen. Maar tot nu toe is er telkens iets verzonnen waardoor het op zich laat wachten, dus ik juich pas als ik het in mijn handen heb ;-).

Ik heb de afgelopen weken een paar gesprekken gevoerd met de orthopedagoge met wie ik begin 2010 ook gesproken heb over de kinderen. Ze geeft hele praktische tips en adviezen om hoe de gesprekken met Jasmijn en Thijmen aan te gaan. Hoe te reageren op hun opmerkingen en vragen. En hoe ervoor te zorgen dat de herinneringen die met name Jasmijn heeft een beetje ingeprent kunnen worden. En ze geeft inzicht aan hoe zij rouwen. Ik herken veel van wat ze zegt en ben blij dat ik met haar kan sparren.

Ook ben ik vorige week bij een psychologe geweest. Voor mezelf. Om inzicht te krijgen in mijn rouwproces; ik merk dat mijn hoofd heel erg 'vol' zit en dat er geen ruimte is voor het verlies. Het is net alsof ik me nu pas begin te realiseren wat voor een rollercoaster het de afgelopen jaren is geweest. Hoe enorm we - Patrick net zo veel als ik - op onze tenen hebben gelopen; in een overleefstand zaten. Ze was niet zweverig maar heel nuchter. Ze schetste ook voor mij het rouwproces, de verschillende stappen en waar ik nu sta. Ik heb er wel vertrouwen in. Wil me ook weer meer mezelf voelen. Mijn energie weer terug. Natuurlijk snap ik dat de situatie gewijzigd is, maar toch. Ik voel me nog erg wisselend, labiel. Ik kan door het minste of geringste van slag raken, verdrietig, eenzaam. Het hoort erbij, maar ik vind het ook heftig om mezelf zo te zien. Ik herken me niet.

Ik denk wel dat een en ander versterkt wordt door het aanbreken van het 'feestseizoen'. Volgende week donderdag wordt Thijmen 2. Het kleine mannetje wordt pas 2 en moet het nu al zonder zijn vader doen. Ik denk heel veel aan deze periode 2 jaar geleden; de eerste chemokuur zat erop, de verschillende scenario's die besproken waren met de verloskundige voor als Patrick accuut zou verslechteren, de prognoses die zo slecht waren, de bijwerkingen en het 'herstel' na de chemo in afwachting van de volgende kuur, dat Patrick's buik door de tumor in zijn lever groter was dan die van mij. Terwijl ik bijna 39 weken zwanger was.
Thijmen is vrolijk en doet het goed. Hij rouwt op zijn eigen manier, maar is toch vooral een heel lief ventje van bijna 2. Het voelt wel eens alsof hij het kortste strootje heeft getrokken. Hij heeft misschien 4 of 5 goede maanden van Patrick meegemaakt. En daarin was hij te jong ook maar iets te herinneren. Anyway. In het weekend vieren we zijn verjaardag. Natuurlijk gaan we er een mooi feestje van maken. De cadeautjes zijn uitgezocht, besteld en afgeleverd, dus dat is allemaal geregeld. Het wordt alleen een feestje met een zwart randje. Voor mij in ieder geval, want ik denk eerlijk gezegd niet dat dat voor hem ook zo zal zijn...

Morgenavond eerst met de kindjes naar de Allerzielenbijeenkomst in het Vondelpark, georganiseerd door Machteld. Patrick is vorig jaar geweest en hij vond het heel indrukwekkend. Er is ook een bijeenkomst voor kindjes. Ik vind het wel heftig, maar wil het wel graag doen: www.allerzieleninhetvondelpark.nl/
Komend weekend dus een feestje, dan is hij de 10e echt jarig. 11 november St. Maarten en zaterdag de intocht van Sinterklaas. Jasmijn vroeg al met wie ze dit jaar ging, want zowel St. Maarten als de intocht deed Patrick altijd met haar. En als klap op de vuurpijl krijgen we daarna nog even december. Voor de kindjes moet en kan er een heleboel. Maar ik zie er vreselijk tegenop.

Hmmm. Het is wel een beetje een klaag-blog geworden. Sorry daarvoor.

Voor papa

Gister zat ik wat te tikken achter de computer toen Jasmijn naast me kwam zitten.
'Kun je wat schrijven?' vroeg ze.
'Tuurlijk,'zei ik.
'Voor papa,'zei ze.
Ik heb alles meegetikt. Hieronder het stukje.

Mijn papa is dood.
En ik hou heel veel van hem.
Ik ben met hem op vakantie geweest.
Toen ik 3 was.
Niet met het vliegtuig.
Als het donker is gooien we het briefje omhoog zodat papa het kan lezen.
Maar wel met een envelop eromheen.
Die hebben ze bij de BSO.
Maar hoe gaan we dat omhoog gooien?
Ik weet het, van een ladder!
En schrijf nog maar een keer op dat ik heel veel van hem hou.
Echt heel veel, schrijf dat de hele tijd maar.

Thuis

In de herfstvakantie zijn we er een weekje tussenuit gegaan. Met de kindjes en met een aantal vrienden. Met het vliegtuig naar de zon. Anderen keken wel wat verwonderd naar de samenstelling van onze groep; 1 man, 3 vrouwen en 4 kinderen. Tja, some guys have it all ;-))

Bij aankomst regende het op Kreta. Hmmm, dat was niet de bedoeling. Helemaal omdat het maandag ook nog regende. Nou ja, we hebben er het beste van proberen te maken. Zwemmen in de zee in de regen is ook leuk, helemaal als het zeewater 23 graden is. Dinsdag begon nog bewolkt, maar in de loop van de ochtend trok het open en ging de zon schijnen. De temperatuur steeg direct en we hebben de rest van de vakantie heerlijk op het strand of aan het zwembad vertoefd.

Heerlijk de zon op ons lijf en ook heerlijk om weer eventjes ongecompliceerd van en met de kindjes te genieten. Dat is er de laatste tijd toch een beetje bij in geschoten. Jasmijn en Thijmen hebben het heerlijk gehad. Jasmijns hoogtepunt: een bord stuk mogen gooien (naar goede Griekse traditie) en Thijmen heeft heerlijk rondgebanjerd op het strand en met genoegen het ene na het andere zandkasteel vakkundig gesloopt. Of dat nou echt leuk was, daar waren de meningen over verdeeld, maar hij vond het in ieder geval wel heel leuk ;-)
Ik zal een dezer dagen wel wat filmpjes/foto's van de vakantie plaatsen.

Ik vond de vakantie heel dubbel. Het was lekker om de zon weer even te voelen en energie op te doen. En het gezelschap was goed, ook belangrijk. Maar toch... weer iets wat ik zonder Patrick heb gedaan. De avonden alleen, niet samen met Patrick kunnen genieten van hoe blij en uitgelaten de kindjes waren. En dan al die gelukkige gezinnetjes op het strand waarbij de papa meehelpt zandkastelen te bouwen, krabbetjes zoeken, etc. Oscar heeft dat ook allemaal met de kindjes gedaan, maar dat is toch anders.

Wat wel gek is, is dat zowel de kindjes als ik de hele vakantie goed geslapen hebben. Ook ik lag er op tijd in en sliep. En Jasmijn droomde alleen over leuke dingen (het bord stuk gooien, het vliegtuig, het zwembad)en Thijmen werd niet roepend wakker. Raar dat dat nu we weer thuis zijn, gelijk weer voorbij is. Ik kom mijn bed weer niet in en Thijmen wordt weer een paar keer per nacht huilend of met een schreeuw wakker. Dat zal komen omdat het verlies hier thuis zoveel zichtbaarder en voelbaarder is. Net alsof we in de zon een beetje aan de realiteit konden ontsnappen, maar nu weer geland zijn.

Regeldagje

Ik heb vandaag een regeldagje. Wel 'goed' om te zien dat het weer zich daaraan aanpast. Eerst vanmorgen naar het gemeentehuis. Na het debacle daar eind september mbt het verlengen van mijn paspoort, heb ik vandaag het verlengde paspoort uiteindelijk maar opgehaald. Dat moest wel, want ik had het om 12.00 uur nodig. En gelukkig, deze keer gaan onnadenkende vragen. Zelfs heel veel begrip van de mevrouw die ook gelijk het overlijden van Patrick heeft bijgeschreven in het trouwboekje. Horde 1 was genomen.

Daarna door naar het crematorium in Zaandam. Wat een deprimerend gebouw, ben echt zo blij dat we de uitvaart van Patrick in de Kogerkerk hebben kunnen doen. Enfin, heb zojuist de as van Patrick opgehaald. Die afspraak stond gepland en ook daar zag ik wel behoorlijk tegenop. Maar ook hier heel vriendelijk geholpen door een aardige mevrouw, en met een bus (zwaar & groot!!!) onder de arm weer naar huis. Ik ben wel weer klaar met vandaag...

Het is dat het allemaal zo verdrietig is, want anders zou de hele toestand bij vlagen toch ook wel hilarisch zijn hoor. Weet zeker dat Jiskefet er een fraaie theatertour vol mee zou kunnen krijgen. Van botte, onnadenkende opmerkingen, ongemakkelijke gesprekken, belachelijke formulieren van overheidsinstanties, soms heel ontroerende maar ook confronterende vragen en opmerkingen van kinderen en alles eromheen. Kan bijna glimlachen als ik de scene van vandaag afspeel in mijn hoofd; een koude (letterlijk), kille ruimte waarin ik even mocht wachten, omringd door urnen (voorbeeldexemplaren, denk ik...) waarvan de ene nog eh... opmerkelijker is dan de andere terwijl we 'even' de administratie afhandelen. Over smaak valt niet te twisten ;-)

Nooit meer...

Nooit meer een kus, een blik, een glimlach, een aanraking
Nooit meer samen de dag bespreken, wat de kinderen nu weer zeiden/deden
Nooit meer dromen over vakantie, een volgende stap
Nooit meer praten over angsten, zorgen, wensen en ambities
Nooit meer je gesterkt voelen in elkaars nabijheid
Nooit meer samen trots kunnen zijn op elkaar en de kindjes
Nooit meer samen
Nooit meer... best waardeloos allemaal

Weer is er een maand verstreken. Het is alweer oktober. Augustus lijkt lang geleden, maar voelt als een gapende wond. Hier in huis normaliseert het enigszins, maar dat betekent ook dat het verlies alleen maar groter en zichtbaarder wordt. Thijmen die vrijwel alle mannen van Patricks leeftijd aankijkt en dan heel twijfelend 'papa?' vraagt, Jasmijn die slecht slaapt omdat ze steeds wakker schrikt omdat ze dan opeens weet dat papa dood is, ik die me de hele tijd verspreekt en steeds iedereen Patrick noemt en daar dan weer van schrikt, Jasmijn en Thijmen die steeds moeilijker afscheid van mij nemen op de creche en op school, de niet aflatende stroom aan regelwerk voor de 'erven van', een open zenuw die gevoel heet waardoor alles hard en ongecontroleerd binnen komt.

Paspoort

Ik moet mijn paspoort laten verlengen want het verloopt binnenkort. En ik wil in de herfstvakantie misschien een paar dagen naar de zon met de kindjes, dus kan ik er ook niet meer te lang mee wachten. Omdat ik ook een brief van de gemeente ontvangen dat ik Patrick's rijbewijs en paspoort ongeldig moet laten maken, zag ik best op tegen een gang naar het gemeentehuis. Nadat ik het al een week of twee uitgesteld heb, ben ik net vanmorgen geweest.

Eerst het makkelijke, dacht ik nog, mijn paspoort. Nummertje getrokken en op mijn beurt wachten. Het duurde gelukkig niet lang voordat ik aan de beurt was. Pasfoto ingeleverd, vingerafdrukken gescand. Dat ging voorspoedig. Maar toen de vraag: 'Wilt u in het paspoort weduwe van Vriend opnemen, of wilt u het helemaal weglaten?' Sorry?!?!? Ben in tranen uitgebarsten.
Had ik maar een maand geleden mijn paspoort laten verlengen. Ik word hier zo verdrietig van...

1 maand

Op de valreep van deze 18e september, toch een bericht.
Op de kalender zijn we één maand verder. De eerste maand. Al weer een 'mijlpaal' die (bijna) gepasseerd is. Confronterend, want alweer een maand verder. Maar aan de andere kant ook confronterend omdat het pas een maand is. Ik heb een beetje het gevoel dat ik in een tijdsvacuum zit; het ene moment is het heel dicht bij, heel rauw. Maar zeker de uitvaart - die ik als heel mooi, warm en liefdevol heb ervaren - lijkt heel lang geleden.

Ik heb minder moeite met de '18e' dan ik vooraf had gedacht. Voor mij zijn het cijfertjes. Moeilijker vind ik de donderdagen. Dat zijn aaneenschakelingen van flashbacks, van laatste blikken, voorzichtige lachjes, momenten samen. Wat ik ook heftig vond was het veranderen van de maand; was het opeens geen augustus meer. Het werd pijnlijk duidelijk dat de wereld weer doorging. En de eerste schooldag. Pffff, die kwam ook hard binnen. Er heerste zo'n gevoel van 'back to normal' terwijl het alles behalve normaal is.

Ik merk bij mezelf dat het gemis langzaam binnenkomt. De eerste hectiek van het regelen van de uitvaart tot het ingang zetten van de papierwinkel zit erop. Er is meer tijd om te voelen, te beseffen, te missen. De leegte wordt zichtbaar, voelbaar. Ik heb het al eerder geschreven, maar ik dacht dat ik een beetje voorbereid was op wat ging komen. Maar dat is toch totaal niet het geval. Weten versus voelen. Wat een wereld van verschil.

Toch gaat het best redelijk. Met mij en ook met de kindjes. Die zijn zo jong, zo flexibel, onbevangen en zichzelf. Wat ben ik trots op ze. Ook zij zitten in een achtbaan, maar ze realiseren het zich niet. Hebben nog geen idee dat hun papa er echt niet meer zal zijn. Missen hem bij vlagen. Thijmen 'zoekt' minder in huis. En Jasmijn heeft het er regelmatig over, verwerkt het in het spelen (alle poppen zijn ziek en gaan dood "is voor nep hoor mama!!"), maar kan ook zomaar opeens vragen waar papa is; "zit papa soms in Amsterdam??". Een 'oh ja!' volgt vaak op mijn uitleg dat hij er niet meer is. Of zomaar uit het niets vragen of overleden hetzelfde is als dood...
Vorige week zijn eindelijk ook de fotoboekjes gekomen; een boekje voor Thijmen met de foto's van hun samen en een eigen boekje voor Jasmijn met haar foto's met Patrick. Ik vind het heel mooi om te zien dat ze best vaak in het boekje kijken. Of foto's kusjes geven.

Batterij scheerapparaat

In de badkamer knippert het lampje van Patrick's scheerapparaat. Nog 11 minuten en dan is de batterij leeg. Het knippert al een paar dagen. Het knippert maar door, en ik doe niets. In mijn hoofd worstel ik; apparaat in de oplader of apparaat opbergen. In de oplader voelt stom, want niemand gebruikt het apparaat. Maar opbergen voelt heel naar, net alsof ik Patrick's sporen wil uitwissen. Wegdoen is nog helemaal geen optie... Ik wil helemaal niets. Als ik al iets zou 'willen', dan is het terug naar hoe het was. Hoefde ik me ook niet met dit soort zaken bezig te houden..

Er zijn zo ontzettend veel 'knipperende lampjes'. Patrick's mobiele telefoon, de electrische tandenborsten, geplande opnamen van Top Gear... En allemaal komen ze even hard binnen; ik moet er iets mee, maar wat?
En als klap op de vuurpijl kreeg ik vandaag mijn jaarlijkse pensioenoverzicht. "Geen partner bekend." Ze hebben hun administratie in ieder geval wel op orde, maar wát een rotzin. Bijna net zo'n rotwoord als 'weduwe' of 'halfwezen'...

Rouwen, hoe doe je dat?

Als er nog niets aan de hand is, als je gelukkig bent met elkaar, dan denk je ongetwijfeld wel eens hoe het zou zijn als die ander er opeens niet meer is. De afgelopen jaren is dat, zeker in slechte periodes van Patrick's ziekte, best wel eens door mijn hoofd geschoten. Beelden drongen zich dan op van donkere dagen, verontreddering, dikke ogen van het huilen.

Maar toch, ik dacht dat ik wel een beetje voorbereid was op wat ging komen. Gewoon omdat je je realiseert dat het onvermijdelijke zich niet oneindig laat verslaan. Maar dat is niet zo. Niets heeft mij voorbereid op dit. En het is heel anders dan ik had verwacht.

Vandaag zijn we 3 weken verder. Ik loop niet de hele dag te huilen. Ik functioneer nog best - het huis is min of meer op orde (zoals het bij ons zou zijn ;-)), er staat elke dag eten op tafel, de kindjes hebben schone kleren aan en zijn ongeveer op tijd op school en de creche. Bij vlagen is het gezellig, zeker met alle aanloop. Maar toch. Ik heb een continue knoop in mijn buik, kan nergens enthousiast over worden. Voel me leeg, alleen, wisselvallig. Heb nergens energie voor; zit uren op de bank tegen iets aan te hikken en daarna ben ik afgedraaid. Ik zou zo graag deze wirwar aan heftigheid willen bespreken, maar degene met wie ik dat wil doen, zegt niets terug. Mijn hoofd voelt dof, murw. Net alsof het allemaal niet binnenkomt. Zoveel onzekerheid, verwardheid en zeeën van tijd door de leegte die Patrick achterlaat en de extra tijd die is ontstaan doordat een heleboel zorgtaken en stress zijn weggevallen. Wat een slechte combinatie zeg...

Eerste schooldag

Vandaag is de school weer begonnen. Het begon al goed; we hadden ons bijna verslapen. Maar misschien was dat maar goed ook, konden we er niet te veel bij stil staan.
Ik merkte pas bij het weg fietsen op school hoe heftig ik het eigenlijk vond. Het voelt alsof het 'normale' leven weer begint. Maar het is alleen niet normaal. Alsof we opgejaagd worden door de tijd, terwijl het nog maar zo kort geleden is. Dat had ik ook al met het veranderen van de maand. Daardoor ging het van '2 weken' naar 'vorige maand'. Dat klinkt en voelt heel anders, terwijl je juist wilt dat het niet verandert. Dat het wordt zoals het was (maar dan met minder ziekte)...

Voor de vakantie hadden we een routine ontwikkeld waarin Patrick de boterhammetjes voor Jasmijn smeerde. Dat was zijn quality time met de kinderen. Het doet pijn om dat nu zelf te moeten doen...

Ik ben benieuwd hoe het nu is met Jasmijn. Toen we het schoolplein opfietsten, zei ze dat ze verdrietig was omdat ze papa miste. In de gang vertelde ze ieder kindje dat ze tegenkwam (die ze kende dan) 'weet je, ik ben verdrietig. Mijn papa is dood'. Ja zei ik dan maar, dat is echt heel verdrietig he - terwijl ik de geschrokken blikken van de ouders ontweek... Ook rende ze gelijk op de juf af en vertelde ze het. Om eraan toe te voegen dat we ook 2 nieuwe katjes hebben, dat ze een hele mooie roze tutu, tasje en armbandjes van Lynn heeft gekregen en een nieuwe tandenborstel van mama. Tja, alles staat in een perspectief he...

Afgelopen donderdag had ik al even met Jasmijn's juffen gesproken; om natuurlijk wat extra aandacht voor Jasmijn te vragen, maar ook om te besrpeken hoe we er in de klas mee omgaan. Ik heb er een goed gevoel over en er is ook een brief gemaakt voor de ouders van haar klasgenootjes (zie hieronder). Al blijf ik wel vinden dat Jasmijn het nu echt super goed doet. Het is natuurlijk ook niet niks.

Beste ouders, verzorgers,

Wij hebben de verdrietige mededeling dat de vader van Jasmijn, uit de apengroep, op 18 augustus j.l. is overleden.
Haar vader, Patrick, was gedurende een lange periode ziek (hij had kanker).
In de klas hebben we dit verteld.

Mocht uw kind met vragen of opmerkingen hierover thuis komen, adviseren wij - in overleg met Jasmijn haar moeder Michelle - het volgende:
* wees duidelijk en ga het gesprek niet uit de weg. Is het een te confronterende vraag of weet u het antwoord niet, benoem dat dan gewoon.
* jonge kinderen zijn op zoek naar feiten, het proces, en hebben nog niet de associatie met ‘dood’ die ouderen wel hebben. Ze zijn er niet bang voor en stellen vaak hele concrete vragen. Ze nemen tot zich wat ze kunnen bevatten en het is goed mogelijk dat ze er op verschillende momenten op terug zullen komen. Als ze antwoord hebben op hun vraag gaan ze vaak weer lekker door met spelen.
* wanneer iemand is overleden - slaapt hij niet (anders wordt uw kind misschien bang om te gaan slapen). Hij/zij is dood, haalt geen adem meer en het hart klopt ook niet meer. Als je dood bent, word je nooit meer levend. (‘Nooit meer’ kun je eventueel concreter maken door een heleboel voorbeelden te geven van leuke en minder leuke dingen die nooit meer kunnen: nooit meer kusjes geven, nooit meer je kamer opruimen, nooit meer spelen, nooit meer haren wassen, … etc.)
* hij is niet op reis (anders durft uw kind misschien niet meer op reis)
* wanneer iemand ziek is, gaat hij meestal niet dood. Benoem de verschillende soorten ziekten (griep, verkouden, waterpokken, gebroken been en hele erge ziekten als kanker, aids, etc.) en leg ook uit dat er verschillende gradaties zijn van ziek zijn (spugen, koorts, pijn, niet zo lekker, hangerig, etc..
* wellicht vraagt uw kind ook of u zelf dood gaat. U kunt niet beloven dat u niet dood zult gaan , hooguit dat u uw best zult doen om heel oud te worden. (En dat je meestal heel oud bent als je dood gaat.)

Jasmijn haar vader is een ster.

Als u nog vragen heeft, kom gerust langs.
Met vriendelijke groet,

Tineke en José